Dijital çağın en sarsıcı gelişmelerinden biri olan deepfake videolar, gerçeği algılama biçimimizi kökten değiştiriyor. Son yapılan bilimsel araştırmalar, bu yapay zeka ürünü videoların sanılandan çok daha derin bir etkiye sahip olduğunu ortaya koydu: İnsan beyni, sahte olduğunu bildiği deepfake videolar karşısında dahi kandırılabiliyor ve bunları gerçek olaylarmış gibi işleyerek “yanlış anılar” oluşturabiliyor.
University College London (UCL) tarafından yürütülen ve uluslararası bilim camiasında büyük yankı uyandıran bu çalışma, deepfake teknolojisinin dezenformasyon ve propaganda potansiyelinin ne denli ürkütücü boyutlara ulaşabileceğini gözler önüne seriyor. Araştırmacılar, bu durumun sadece bireysel algı yanılgıları yaratmakla kalmayıp, toplumsal güveni ve medya okuryazarlığını da ciddi şekilde tehdit ettiğini belirtiyor.
Bilimsel Kanıtlar Ne Söylüyor?
UCL’deki nörobilim uzmanları, deepfake videoların beyin üzerindeki etkilerini anlamak amacıyla detaylı bir deney gerçekleştirdi. Deneyde, 29 katılımcıya çeşitli siyasetçilerin konuşmalarını içeren hem gerçek hem de deepfake videolar izletildi. Katılımcılara, izledikleri videoların hangilerinin sahte olduğu açıkça belirtilmesine rağmen, sonuçlar şaşırtıcıydı.
Araştırmanın Yöntemi ve Bulguları
- Katılımcılar ve İzleme Ortamı: 29 gönüllü, göz izleme teknolojisi ve fMRI (fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme) cihazı altında videoları izledi. Bu, beyin aktivitesini gerçek zamanlı olarak ölçmeye olanak tanıdı.
- Deepfake Algısı: Katılımcılar, videoların sahte olduğunu bilmelerine rağmen, deepfake’leri gerçek videolardan ayırt etmekte zorlandılar. Beyinleri, bu sahte görselleri “gerçek dünya” olayları ve kişisel deneyimlerle ilişkili alanlarda işledi.
- Beyin Bölgelerinin Etkinleşmesi: Özellikle hipokampus ve prefrontal korteks gibi hafıza oluşumu ve karar verme süreçleriyle ilişkilendirilen beyin bölgeleri, deepfake videolar izlenirken önemli ölçüde aktive oldu. Bu durum, beynin deepfake’leri gerçek anlarmış gibi kodladığına işaret ediyor.
- Yanlış Anı Oluşumu: Çalışma, deepfake’lerin beynimizde tıpkı gerçek bir olay yaşamışız gibi “yanlış anılar” oluşturabildiğini gösterdi. Bu durum, bireylerin kendi algılarına dahi tam olarak güvenemeyeceği bir noktaya gelindiğini ortaya koyuyor.
- Uyarıların Etkisizliği: En çarpıcı bulgulardan biri, deepfake videoların sahte olduğu bilgisi verilse bile, beynin bu yanıltıcı içeriği gerçekmiş gibi işlemeye devam etmesiydi. Bu, geleneksel “doğrulama ve çürütme” yöntemlerinin deepfake’lere karşı yetersiz kalabileceği anlamına geliyor.
Neden Bu Kadar Tehlikeli?
Deepfake teknolojisinin bu denli ikna edici olması, özellikle siyaset, medya ve kamu güvenliği açısından ciddi riskler barındırıyor. Bir videonun sahte olduğunu bilmek bile, onun zihnimizde yarattığı gerçeklik algısını tamamen ortadan kaldırmaya yetmiyor. Bu durumun olası sonuçları:
- Dezenformasyonun Yayılması: Deepfake’ler, yanlış bilgilerin ve propagandaların çok daha inandırıcı ve etkili bir şekilde yayılmasına olanak tanır. Seçim süreçlerinden uluslararası ilişkilere kadar geniş bir yelpazede manipülasyon potansiyeli taşır.
- Güven Kaybı: Medyaya, kurumlara ve hatta şahitliklere olan güvenin azalması. Gördüğümüz şeyin gerçek olup olmadığını sorgulayan bir toplum, kaos ve kutuplaşmaya daha açık hale gelir.
- Hukuki ve Etik Sorunlar: Deepfake’lerin oluşturduğu yasal ve etik sorunlar henüz tam olarak çözüme kavuşturulmuş değil. Bu teknolojinin kötüye kullanımı, bireylerin itibarına, güvenliğine ve mahremiyetine yönelik tehditler oluşturuyor.
Araştırmacılar, bu bulgular ışığında, deepfake’lerle mücadele etmek için sadece teknolojik çözümlere değil, aynı zamanda medya okuryazarlığını artıracak eğitimlere ve eleştirel düşünme becerilerini geliştirmeye yönelik toplumsal çabalara da ihtiyaç duyulduğunu vurguluyor. Gözümüzün önünde dönen sahte görüntülerin, zihnimizde gerçek birer anıya dönüşme potansiyeli, dijital geleceğin en büyük meydan okumalarından biri olarak karşımızda duruyor.
Deepfake Videolar, Sahte Olduklarını Bilseniz Bile Beyni Yanıltıyor mu?
Evet, deepfake videolar sahte olduklarını bilseniz bile beyni yanıltabilir ve onları gerçek olaylarmış gibi algılamasına neden olarak yanlış anılar oluşturabilir.